{"id":756,"date":"2026-02-21T09:44:01","date_gmt":"2026-02-21T09:44:01","guid":{"rendered":"https:\/\/shatranj.art\/?page_id=756"},"modified":"2026-03-02T06:56:13","modified_gmt":"2026-03-02T06:56:13","slug":"poster-1","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/shatranj.art\/lb\/exhibit\/poster-1\/","title":{"rendered":"Plakat 1"},"content":{"rendered":"
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t

Entw\u00e9cklung vun de spuenesche Schachfiguren vum historesche Schach (Acedrex) zum modernen Schach (Ajedrez)<\/h1>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

1. De sproochleche Wandel: Vu X op J<\/b><\/h3>

Den \u00cbnnerscheed t\u00ebscht Acedrex an Ajedrez illust\u00e9iert d'phonetesch Evolutioun vun der spuenescher Sprooch, w\u00e9i si prob\u00e9iert huet, den urspr\u00e9nglechen arabeschen Numm vum Spill unzepassen:<\/p>

  • A<\/b>cedrex (dat 13. Joerhonnert):\u00a0<\/strong>D\u00ebst ass d'Haaptorthographie, d\u00e9i am Traktat vum Kinnek Alfons X. aus dem Joer 1283 benotzt g\u00ebtt, Buch vum Schach<\/i>. Zu d\u00e4r Z\u00e4it goufen d\u201c\u201dc\u201c (virun \u201de\u201c) an \u201dx\u201c benotzt, fir de \u201dsh\"-Klank, deen aus dem Arabeschen geierft gouf, phonetesch festzehalen. Schachspill<\/i>.<\/p><\/li>

  • Ajedrez (dat 15. Joerhonnert):<\/b> W\u00e9i d'Sprooch sech entw\u00e9ckelt huet, huet sech dee \u201csh\u201d-Klank an de modernen, kehligen \u201cj\u201d ver\u00e4nnert (de jota<\/i>Bis Luis Ram\u00edrez de Lucena 1497 s\u00e4i wegweisend Wierk publiz\u00e9iert hat, hat sech d'Schreiwweis schonn an d'moderne Form entw\u00e9ckelt.<\/p><\/li><\/ul>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

    \n\t\t\t\t
    \n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
    \n\t\t\t\t
    \n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

    2. De mechanesche Schalt: \u201cEl Viejo\u201d g\u00e9int \u201cDe la Dama\u201d<\/b><\/h3>\n

    W\u00e4rend de phonetesche Numm sech ge\u00e4nnert huet, hunn d'Regelen eng revolution\u00e4r Muechtvergr\u00e9isserung erlieft, d\u00e9i de Spilltempo komplett ver\u00e4nnert huet. D\u00ebs Iwwergang g\u00ebtt am beschten duerch d\u00e9i zwou Systemer defin\u00e9iert, d\u00e9i an Lucenas Wierk vu 1497 beschriwwe ginn:<\/p>\n\n

      \n \t
    • \n

      El Viejo (De ale Wee):<\/b> D\u00ebst stellt d'traditionell m\u00ebttelalterlech Reegelen vum Acedrex duer, wou d'Spill e luesen, positionalen Str\u00e4it war. An d\u00ebsem System war dat St\u00e9ck, dat mir haut Dama nennen, d'Alferza (de Kinnek s\u00e4i Beroder), dat n\u00ebmmen ee Feld diagonal konnt beweegen. Zur selwechter Z\u00e4it war d\u00e9i traditionell Alfil limit\u00e9iert op genau zwou Felder diagonal ze sprangen, andeems si iwwer aner St\u00e9cker sprang.<\/p>\n<\/li>\n \t

    • \n

      Vun der Damm (D\u00e9i modern Man\u00e9ier):<\/b> D\u00ebse \u201cneie\u201d Spillstil huet d'Schach an en \u201cschnellen, takt\u00ebschen an explosiven\u201d Duell verwandelt. \u00cbnnert d\u00ebse Reegelen gouf d'Alferza duerch d\u201c\u201dDama\" ersat, d\u00e9i eng onbegrenzt Reechw\u00e4it an alle Richtungen kritt huet. Och d'moderne Alfil huet sech zu engem onbegrenzten Diagonalrutscher entw\u00e9ckelt, deen d\u00e9i m\u00e4chteg Beweegung iwwerholl huet, d\u00e9i eemol fir experimentell St\u00e9cker w\u00e9i de Krokodil reserv\u00e9iert war.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

      \n\t\t\t\t
      \n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

      De Iwwergang vum Krokodil zum Elefant<\/b><\/h3>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
      \n\t\t\t\t
      \n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
      \n\t\t\t\t
      \n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
      \n\t\t\t\t
      \n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

      D'Iwwergank vun der \u201conbegrenzter Diagonal\u201d-Beweegung op den Numm \u201cAlfil\u201d an der spuenescher Literatur mark\u00e9iert e wichtege Schr\u00ebtt vun der m\u00ebttelalterlecher \u201cShatranj\u201d zum modernen Schach. W\u00e4rend dem Kinnek Alfons X s\u00e4i \u201cLibro de los Juegos (1283)\u201d huet d'onbegrenzt Diagonalbewegung als \u00e9ischt duerch e spezifescht St\u00e9ck mam Numm Crocodile agefouert (Krokodil<\/i>), den Numm \u201cAlfil\u201d gouf an der Standard-8\u00d78-Spill bis zum sp\u00e9iden 15. Joerhonnert net nees op d\u00ebs Bewegung ugewannt.<\/p>\n\n

      1. D'Krokodil am Buch vum Alfonso (1283)<\/b><\/h3>\n

      Am \u201cLibro de los Juegos\" vum Alfonso X\u201c<\/i>, den normale L\u00e4ufer war nach \u00ebmmer dat traditionellt m\u00ebttelalterlecht St\u00e9ck, dat genau zwou Felder diagonal gesprongen ass. Allerd\u00e9ngs huet Alfonso eng erweidert 12\u00d712-Variant mam Numm \u201cGrande Acedrex\" abegraff.\u201c<\/b> (Great Chess), dat e neit St\u00e9ck mam Numm \u201cKrokodil\u201d enthalen huet (Krokodil<\/i>).<\/p>\n\n

        \n \t
      • \n

        D'Beweegung:<\/b> D'Krokodil huet sech genee w\u00e9i dat modernes St\u00e9ck beweegt \u2013 et huet iwwer onbeh\u00ebnnert Diagonalen iwwer all Distanz gerutscht.<\/p>\n<\/li>\n \t

      • \n

        D'Inspiratioun:<\/b> Historiker verbannen d\u00ebse Numm mat engem ber\u00fc\u00fcmten diplomateschen Kaddo: engem liewegen Krokodil, dat 1260 vum Sultan vun \u00c9gypten un Alfonso X gesch\u00e9ckt gouf, als Deel vun engem Bestietnesvirschlag fir d'Duechter vum Kinnek. E lebensgrousse Holzmodell vun d\u00ebsem Krokodil, bekannt als de \u201cLagarto\"\u201c<\/i>, h\u00e4nkt nach haut an der Kathedral vu Sevilla.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n

        2. De Wiessel op \u201cAlfil\u201d am 15. Joerhonnert<\/b><\/h3>\n

        Den Numm \u201cAlfil\u201d gouf offiziell fir d'onbegrenzt diagonal Beweegung am Standard-8\u00d78-Spill no der \u201cValenzianescher Reform\u201d ronn 1475 benotzt.<\/p>\n\n

          \n \t
        • \n

          Scachs d'amor (\u00ebm 1475):<\/b> D\u00ebst valenzianescht Gedicht ass dat \u00e9ischt literar\u00ebscht Wierk, dat d'moderne Schachreegelen beschreift. Et g\u00ebtt explizit d\u00ebsem St\u00e9ck eng m\u00e9i dynamesch Roll, andeems et sou vill Felder w\u00e9i m\u00e9iglech diagonal beweegt. Am Gedicht ginn d\u00ebs St\u00e9cker schonn als \u201cAlfils\u201d (am Valenzianeschen\/Katalaneschen) bezeechent, wat illustr\u00e9iert, datt de Numm an d\u00e4r Z\u00e4it vum ale \u201cSpr\u00e9nger\u201d op den neie \u201cRutscher\u201d iwwerdroen gouf.<\/p>\n<\/li>\n \t

        • \n

          Buch vun de gespillten Schachpartien (1495):<\/b> Geschriwwen vum Francesc Vicent, g\u00ebtt d\u00ebst verluerent Buch als d\u00e9i \u00e9ischt Abhandlung iwwer dat modern Schach ugesinn. Et g\u00ebtt gegleeft, datt et de Numm \u201cAlfil\u201d fir d\u00e9i nei Beweegung iwwer d'Iberesch Hallefinsel standardis\u00e9iert huet.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n

          3. \u00c9ischt Erscheinung an der kastilescher (spuenescher) Literatur<\/b><\/h3>\n

          Wann een explizit no kastilescher (spuenescher) an net no valenzianescher Literatur sicht, f\u00ebnnt een d\u00e9i \u00e9ischt definitiv Benotzung vum \u201cAlfil\u201d fir de modernen Zuch an:<\/p>\n\n

            \n \t
          • \n

            Wiederhuelung vun L\u00e9ift a Schachkonscht (1497):<\/b> Geschriwwen vum Luis Ram\u00edrez de Lucena, ass d\u00ebst dat eelst iwwerlieft gedr\u00e9ckt Buch iwwer modernen Schach op Kastilesch.<\/p>\n<\/li>\n \t

          • \n

            Lucena nennt d'St\u00e9ck Alfil (oder Arfil) a m\u00e9cht e \u00cbnnerscheed t\u00ebscht de \u201cneie\u201d Reegelen (de la dama) an de \u201cale\u201d Reegelen (el viejo). Hien best\u00e4tegt, datt den \u201cneie Alfil\u201d elo iwwer d'Diagonal leeft, an domat d'Beweegung absorb\u00e9iert, d\u00e9i urspr\u00e9nglech dem Alfonso sengem \u201cCrocodile\u201d zougewisen war.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

            \n\t\t\t\t
            \n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

            Vun Alferza bis Dama (Dame) a Reina (Kinnegin)<\/b><\/h3>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
            \n\t\t\t\t
            \n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\"\"\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
            \n\t\t\t\t
            \n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

            Obwuel b\u00e9id Begr\u00ebffer hautdesdaags benotzt ginn, mark\u00e9iert d'Wiel t\u00ebscht \u201cdama\u201d an \u201creina\u201d an der spuenescher Schachliteratur de Iwwergang vum m\u00ebttelalterleche Spill zum modernen Schach a reflekt\u00e9iert eng laangj\u00e4reg Bem\u00e9iung, linguistesch Verwirrung ze vermeiden.<\/p>\n\n

            1. D\u00e9i \u00e9ischt literar\u00ebsch Erscheinung: M\u00ebttelalterlech \u201cReina\u201d<\/b><\/h3>\n

            An engem allgemengen literar\u00ebschen S\u00ebnn ass de Begr\u00ebff \u201creina\u201d (Kinnegin) an der spuenesch-bezunnener Schachpoesie laang viru senger Standardis\u00e9ierung als Numm fir d'Figur um Brett opgetaucht.<\/p>\n\n

              \n \t
            • \n

              11. Joerhonnert (Shegal):<\/span><\/b> De spuenesche Rabbi\u201c<\/span>Abraham ibn Ezra\u201d<\/span> huet um Enn vum 11. Joerhonnert e Gedicht geschriwwen, dat d'St\u00e9ck als \u201c ernimmt huet\u201c<\/span>Schegal\u201d<\/span> (en hebr\u00e4esche Begr\u00ebff fir Kinigin).<\/span><\/p>\n\n

              <\/div><\/li>\n \t
            • \n

              M\u00ebttelalterlech Romanze:<\/b> \u00cbnner dem Afloss vun de moralen Traktater vum Jacobus de Cessolis gouf d'St\u00e9ck dacks als \u2019<\/span>Kinnegin\u201d<\/span> an Lat\u00e4in a \u201c<\/span>Kinnegin<\/span>\u201c<\/span><\/b> an de fr\u00e9ie romanesche Sproochen, och wann et nach \u00ebmmer mat der schwaacher, een-Quadrat-diagonaler Beweegung vum \u201c<\/span>Alferza<\/span>\u201c<\/span><\/b>.<\/span><\/p>\n\n

              <\/div><\/li>\n<\/ul>\n

              2. D\u00e9i \u00e9ischt modern Traktater: \u201cDama\u201d als Standard<\/b><\/h3>\n

              W\u00e9i d'Regelen g\u00e9int Enn vum 15. Joerhonnert ge\u00e4nnert goufen, fir dat m\u00e4chtegt \u201conbegrenzt\u201d St\u00e9ck ze schafen, dat mir haut kennen, war de bevorzugte Begr\u00ebff an de spuenesche Traktater eigentlech \u201cDama\u201d, net \"Reina\".<\/p>\n\n

                \n \t
              • \n

                Buch vun de gespillten Schachpartien (1495):<\/span><\/b> Geschriwwen vum Francesc Vicent zu Valencia, g\u00ebllt d\u00ebst als dat \u00e9ischt gedr\u00e9ckt Buch iwwer modernen Schach.<\/span> Et huet sech op d'Dama konzentr\u00e9iert.\u201c<\/b> (Dame) g\u00ebtt d'Verd\u00e9ngscht zougeschriwwen, d\u201c\u201dnei\" Beweegungsreegelen ze standardis\u00e9ieren.<\/p>\n

                Wiederhuelung vun L\u00e9ift a Schachkonscht (1497):<\/span><\/b> Luis Ram\u00edrez de Lucena huet explizit de Begr\u00ebff \u201cDama\u201c benotzt, fir dat moderne Spill (de la dama) ze defin\u00e9ieren. Hien huet de Begr\u00ebff \u201cReina\u201d rar benotzt, well d'Spill dacks \u201cDame vum Spill\u201d genannt gouf (dacks mat der Kinigin Isabella I. vu Kastilien verbonnen).<\/span><\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n

                3. W\u00e9i \u201cReina\u201d eng dacks Alternativ gouf<\/b><\/h3>\n

                De Wandel op \u201cReina\u201d an der popul\u00e4rer spuenescher Schachliteratur huet am 16. Joerhonnert m\u00e9i dacks ugefaangen ze gesch\u00e9ien, w\u00e9i d'Spill seng initial \u201cReform\u201d-Phase iwwerschratt huet.<\/p>\n\n

                  \n \t
                • \n

                  Ruy L\u00f3pez de Segura (1561):<\/b> An sengem grondlee\u00ebnd Wierk \u201cLibro de la Invenci\u00f3n Liberal y Arte del Juego del Axedrez\u201d huet Ruy L\u00f3pez b\u00e9id Begr\u00ebffer benotzt, obwuel \u201cDama\u201c<\/b> blouf technesch domin\u00e9ierend an strategesche Beschreiwungen.<\/p>\n<\/li>\n \t

                • \n

                  De Konflikt \u201cR\u201d:<\/b> De wichtegste Grond, firwat \u201cReina\u201d ni vollst\u00e4nneg \u201cDama\u201d an der technescher Schachliteratur ersat huet, ass d'Schachnotatioun. An der spuenescher Notatioun benotzt \u201cRey\u201d (Kinneg) de Buschtaf \u201cR\u201c. Fir Verwirrung ze vermeiden, kritt d'Damm de Buschtaf \u201cD\u201c fir \u201cDama\u201d.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

                  Spanish chess piece evolution from historical chess (acedrex) toward modern chess (ajedrez) 1. The Linguistic Shift: From X to J The difference between Acedrex and Ajedrez illustrates the phonetic evolution of the Spanish language as it sought to adapt the original Arabic name for the game: Acedrex (The 13th Century):\u00a0This is the primary spelling used […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":743,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-756","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/shatranj.art\/lb\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/756","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/shatranj.art\/lb\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/shatranj.art\/lb\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/shatranj.art\/lb\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/shatranj.art\/lb\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=756"}],"version-history":[{"count":53,"href":"https:\/\/shatranj.art\/lb\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/756\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1883,"href":"https:\/\/shatranj.art\/lb\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/756\/revisions\/1883"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/shatranj.art\/lb\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/743"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/shatranj.art\/lb\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=756"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}