{"id":936,"date":"2026-02-22T10:03:32","date_gmt":"2026-02-22T10:03:32","guid":{"rendered":"https:\/\/shatranj.art\/?page_id=936"},"modified":"2026-02-23T08:46:38","modified_gmt":"2026-02-23T08:46:38","slug":"poster-14","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/shatranj.art\/uz\/exhibit\/poster-14\/","title":{"rendered":"plakat 14"},"content":{"rendered":"<div data-elementor-type=\"wp-page\" data-elementor-id=\"936\" class=\"elementor elementor-936\" data-elementor-post-type=\"page\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-c355192 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"c355192\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\" data-settings=\"{&quot;background_background&quot;:&quot;classic&quot;}\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-5bf7f96 e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"5bf7f96\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-82eab3c elementor-widget__width-initial elementor-widget-mobile__width-inherit elementor-widget elementor-widget-image\" data-id=\"82eab3c\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"image.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"768\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/shatranj.art\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/14-768x1024.jpg\" class=\"attachment-large size-large wp-image-939\" alt=\"\" srcset=\"https:\/\/shatranj.art\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/14-768x1024.jpg 768w, https:\/\/shatranj.art\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/14-225x300.jpg 225w, https:\/\/shatranj.art\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/14-1152x1536.jpg 1152w, https:\/\/shatranj.art\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/14-1536x2048.jpg 1536w, https:\/\/shatranj.art\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/14-scaled.jpg 1920w\" sizes=\"(max-width: 768px) 100vw, 768px\" \/>\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-f30dc26 elementor-widget__width-initial elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"f30dc26\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p><strong>Gorganit aristokrati intellektual merosi<\/strong><\/p><p>\u00a0<\/p><p>Al-Suli nafaqat o'z davrining eng nufuzli shaxmat ustasi edi; u Abbosiy xalifalar \u201cnadim\u201di (saroy hamrohi), saroy tarixchisi va zukko shoir ham bo'lgan. Milodiy 870 yillarda Gorganda tug'ilgan, uning nasabi Dehiston dashtlaridagi mustahkam Sul qal'asiga borib taqaladi, bu yerda uning bobosi turk shahzodasi Sul Tekin hukmronlik qilgan. Bu ulug'vor meros bugungi kunda Turkmaniston poytaxti Ashgabatdagi Mustaqillik yodgorligida o'rnatilgan haykal bilan yodga olinadi.<\/p><p>\u00a0<\/p><p>\u201cAliya\u201d unvoniga ega bo'lib, bu shaxmatda erishiladigan eng oliy unvon hisoblangan Al-Suli o'yinni tuzilmaviy ilmiy me'morchilikka aylantirdi. O'zining asosiy asari \"Kitab al-Shatranj\"da u ochilish tuzilmalarini (tabiyas) va yakuniy o'yin strategiyalarini (mansubas) tizimli ravishda hujjatlashtirgan birinchi bo'ldi. U yaratgan nazariy tizim ustalik bo'yicha yakdema mezon va asosiy manba sifatida asrlar davomida amalda bo'lib, zamonaviy shaxmat qoidalari paydo bo'lishigacha saqlanib qoldi.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-8f27e89 e-con-full e-flex e-con e-child\" data-id=\"8f27e89\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-374a727 elementor-widget-mobile__width-inherit elementor-widget elementor-widget-image\" data-id=\"374a727\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"image.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<img decoding=\"async\" width=\"800\" height=\"457\" src=\"https:\/\/shatranj.art\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/14-1-1024x585.jpg\" class=\"attachment-large size-large wp-image-940\" alt=\"\" srcset=\"https:\/\/shatranj.art\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/14-1-1024x585.jpg 1024w, https:\/\/shatranj.art\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/14-1-300x171.jpg 300w, https:\/\/shatranj.art\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/14-1-768x439.jpg 768w, https:\/\/shatranj.art\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/14-1-1536x877.jpg 1536w, https:\/\/shatranj.art\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/14-1-2048x1170.jpg 2048w\" sizes=\"(max-width: 800px) 100vw, 800px\" \/>\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-118c953 elementor-widget-mobile__width-inherit elementor-widget elementor-widget-image\" data-id=\"118c953\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"image.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<img decoding=\"async\" width=\"800\" height=\"488\" src=\"https:\/\/shatranj.art\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/14-2-1024x624.jpg\" class=\"attachment-large size-large wp-image-941\" alt=\"\" srcset=\"https:\/\/shatranj.art\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/14-2-1024x624.jpg 1024w, https:\/\/shatranj.art\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/14-2-300x183.jpg 300w, https:\/\/shatranj.art\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/14-2-768x468.jpg 768w, https:\/\/shatranj.art\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/14-2-1536x936.jpg 1536w, https:\/\/shatranj.art\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/14-2-2048x1249.jpg 2048w\" sizes=\"(max-width: 800px) 100vw, 800px\" \/>\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-bbcc28f elementor-widget__width-initial elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"bbcc28f\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p><b>Suli olmosi: strategiyaning ming yillik \u201cyechib bo'lmas\u201d cho'qqisi<\/b><\/p><p>\u00a0<\/p><p>10-asrda Gorganiyalik ustod Abu Bakr ibn Yahya as-Suliy tomonidan yaratilgan \u201cBrilyant\u201d shaxmat tarixidagi eng afsonaviy va eng ko'p muhokama qilingan jumla hisoblanadi. Har bir tomonda faqat shoh va ferz (tarixiy malika) ishtirokidagi mutlaqo sodda ko'rinishiga qaramay, bu kompozitsiya to'liq ming yil davomida shaxmat olamining \u201cyechib bo'lmas\u201d Everesti bo'lib qoldi. Al-Suliyning bu ajoyib ijodi tarixiy shaxmat chegaralarini kengaytiruvchi manevr san'atining oliy namunasidir.<\/p><p>\u00a0<\/p><p><strong>S\u00fcleymaniye qo'lyozmasidagi sir<\/strong><\/p><p>\u00a0<\/p><p>Ushbu jumboqning eng muhim yozuvi Istanbuldagi S\u00fcleymaniye kutubxonasida saqlangan Kitab ash-Shatranj nusxasida topilgan. Ushbu qo'lyozmaning sahifalari saqlanib qolgan bo'lsa-da, ayrim pozitsiyalar va zarbalar asl manbadan noto'g'ri yoki to'liq bo'lmagan tarzda ko'chirilgani aniq. Ammo bu tarixiy yozuv xatolari bo'lishiga qaramay, matnda keltirilgan qisman yechim XX asrda Granmaster Yuri Averbax tomonidan olib borilgan chuqur tahliliy ishlar bilan mukammal darajada mos keladi. Al-Suli o'z ustaligining betakrorligini quyidagi jasur da'vo bilan abadiylashtirdi:<\/p><p>\u201cUni men o'rgatganlardan boshqa hech kim yecholmaydi.\u201d<\/p><p>\u00a0<\/p><p><strong>Algoritmalarning g'alabasi:<\/strong> <strong>shatranj.ai<\/strong><\/p><p>\u00a0<\/p><p>\u201cDiamond\u201d, ming yil davomida inson ongini hayratda qoldirgan, endi raqamli asr qudrati bilan to'liq yoritildi. shatranj.ai loyihasi doirasida dinamik dasturlash usullari va zamonaviy algoritmlardan foydalangan holda, \u201chash\u201d (transpozitsiya jadvali) funksiyalari yoqilgan holda, bu ajoyib kompozitsiyaning har bir varianti matematik jihatdan hal etildi. S\u00fcleymaniye qo'lyozmalari satrlaridan zamonaviy kodgacha cho'zilgan bu sayohat Al-Suliyning abadiy strategik dahosiga eng so'nggi tasdiq bo'lib, ilgari faqat ustozning tanlangan shogirdlariga ajratilgan narsalar endi sof mantiq tilida tushunilishi mumkinligini isbotlaydi.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>The Intellectual Legacy of a Gorganite Aristocrat \u00a0 Al-Suli was not merely the preeminent chess master of his age; he was a &#8220;nadim&#8221; (court companion) to Abbasid Caliphs, a palace historian, and a sharp-witted poet. Born in Gorgan around 870 AD, his lineage traces back to the fortified Fortress of Sul in the Dehistan steppes, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":743,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-936","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/shatranj.art\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/936","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/shatranj.art\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/shatranj.art\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/shatranj.art\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/shatranj.art\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=936"}],"version-history":[{"count":31,"href":"https:\/\/shatranj.art\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/936\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1351,"href":"https:\/\/shatranj.art\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/936\/revisions\/1351"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/shatranj.art\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/743"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/shatranj.art\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=936"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}