Een interculturele toegangspoort: De revolutie gecodificeerd door Lucena

Dit werk, gepubliceerd in 1497, is het oudste nog gedrukte document dat de overgang van het schaken naar het moderne tijdperk markeert. De vader van de auteur, Juan Ramírez de Lucena, was een vooraanstaand diplomaat en een “converso” (een persoon van Joodse afkomst) in dienst van de katholieke vorsten. Deze multiculturele familieachtergrond diende als een vitaal intellectueel kanaal dat de kennisstroom vanuit het Middellandse Zeegebied, Noord-Afrika en het Midden-Oosten naar Europa vergemakkelijkte.

In dit werk treedt Lucena niet op als uitvinder maar als een meesterlijke samensteller en codificeerder. De transformatie van het raadgever (koningin) schaakstuk van een beperkte figuur tot de machtigste kracht op het bord was al lang voor Lucena tot bloei gekomen als allegorie van de liefde in gedichten als de Scachs d'amor uit 1475. Door waarschijnlijk te putten uit (en te kopiëren van) de verloren gegane teksten van Francesch Vicent uit 1495, maakte Lucena gebruik van de kracht van de drukpers om deze “nieuwe spelregels”, die al weerklonken op straat en in de poëzie, universeel te maken. Dit boek is het eerste bewijs van de verschuiving van het langzame tempo van het oude Shatranj naar de dynamiek van het moderne schaakspel.