Imperiýalary sihr eden bir illýuziýa
1770-nji ýylda Wolfgang fon Kempelen tarapyndan imperator Mariýa Tereza täsir galdyrmak üçin döredilen “Mexaniki türk” çylşyrymly dişli ulgamy bilen işleýän öz-özüni işleýän awtomat ýaly görünýärdi. Uly şkafyň öňünde oturdylyp, däp bolan Osmanly halat we tureban geýdirilen bu figür taryhda iň güýçli akyllaryň käbirine, şol sanda Napoleon Bonapart we Benjamin Franklin ýaly şahslara garşy çykyp, olary ýeňdi.
Dişlileriň arasynda adam
Onýyllyklaryň dowamynda dünýä hakyky “pikirleýän maşyny” görýändigine ynandy. Hakykatda bolsa bu enjam aldamçylygyň ussat eseridi. Kabinetiň içi ussatlyk bilen dizaýn edilip, professional adam şahmat ussadyny gizläp goýmak üçin niýetlenipdi; ol dürli gapylar açylanda ýerini üýtgedip durýardy. Pantograf mehanizmi we doska astyndaky magnit görkezijiler arkaly gizlin oýunçy garşydaşynyň hereketlerini yzarlap, öz hereketlerini Turkyň mehaniki goly arkaly ýerine ýetirýärdi.
Zamanabap miras
Mechanical Turk aldamçylyk hekaýasyndan has köp; ol maşyn aňyna bolan adamzadyň ebedi gyzyklanmasynyň we gorkusynyň nyşanydyr. Amazonuň häzirki gün mikro-wezipeler platformasyny “Mechanical Turk” diýip atlandyrmagy tesadübi däl. Bu at kompýuterleriň heniz ýerine ýetirip bilmeýän, emma adamlaryň sahnanyň arkasynda sessizçe ýerine ýetirýän wezipelere hormat goýmak üçin galýar.“
