Turk damjagy, diýlip atlandyrylýar Dama, Ol türk we anatol medeniýetiniň aýratyn strategiýa oýunlarynyň biri bolup, şol bir wagtda Aralyk deňiz we Orta Gündogar damä däpleriniň giňişleýin maşgalasyna degişlidir. Diagonal damadan tapawutlylykda, türk damasy düz hatarda hereket etmek bilen oýnalýar: daşlar öňe we ýana tarap hereket edip, gönüden-göni, taktiki we köplenç agressiw oýun usulyny döredýär. Bir daş soňky setire ýetende, ol bir Dama, tutuş sahada uzak aralyk güýjüni gazanmak.
Bu suratda dama bäsleşikli aň oýny hem-de diri jemgyýetçilik däbidir. Mustafakemalpaşa şäherinde Halkara Türk Dama Çempionaty şunuň bilen tanalýar Damaňyň Köpçülik Bäsleşigi— Türkiýeden we daşary ýurtlardan gelen ussatlar, tomaşaçylar we höwesjeňler üçin nyşanly duşuşyk ýeri. Tahta töwereginde kommentariýa, sabyr, humor we çuňňur hasaplama däp-dessurlary dowam edýär, häzir olar resmi çempionat şertlerine geçirildi.
Türki dama oýunynda ussatlyk diňe ýeňiş bilen däl, eýsem birnäçe hereketi öňünden görmek, gizlin howplary okamak we ýönekeý fişler setirini uzak möhletleýin meýilnama öwürmek ukyby bilen ölçülýär. Bu sahnada oýnuň jemgyýetçilik ruhuny görkezýär: oýunçylar we tomaşaçylar ýakynlaşyp ýygnanýarlar, synlaýarlar, ýylgyrýarlar, hasaplaýarlar we her hereket bilen täzelenýän strategiki mirasy gorap saklaýarlar.
Keny, Kaukaziýa damasy diýlip hem atlandyrylýan, Kaukaziýada we Türkiýäniň golaýdaky sebitlerinde oýnalýan regional dam oýunydyr. Ady Kenýa Bu söz Osset dilli ulanylyşyndan gelip çykýar, oýunyň Ossetiýa bilen berk baglanyşygyny görkezýär, şeýle hem degişli atlar we düzgün däpleri goňşy jemgyýetlerde hem duş gelýär. Türki dama ýaly, Keny 8×8 ölçegdäki taxtada iki başlangyç setirde tertiplenen fiýgürler bilen oýnalýar we onuň hereketi Günbatar damasynyň diagonal logikasyndan däl-de, göni we dik burçly ugurlar esasynda gurlupdyr.
Kenini aýratyn häsiýetlendirýän zat onuň dinamik hereket ulgamy. Bir fiýgür yz tarap hereket edip bilýär we käbir düzgünlerde ony ele almak ýerine dostlukly fiýgüriň üstünden sekip geçip, tagtada has çalt hereket etmek üçin bu sekmäni ulanýar. Bu Kenä ajaýyp ritm berýär: bir bölegi söweş, bir bölegi ýaryş, bir bölegi giňişlik tapmacasy. Türki we ermeni damlarynyň garyndaşy hökmünde, bu oýun serhet sebitlerinden geçip, ýerli medeniýetlere uýgunlaşyp, umumy strategiki dili saklap galýandygyny görkezýär.
Armenian damasy, şeýle hem Tama, Ermenistanda we ermeni jemgyýetlerinde oýnalýan türk Dama maşgalasynyň bir warianty bolup durýar. Ol türk Dama-nyň düz çyzylyşly taktiki häsiýetini saklaýar, ýöne hereket ulgamyny diagonal hereketlere rugsat bermek arkaly giňeldýär. Adaty fiýgürler öňe, ýana ýa-da diagonal öňe hereket edip biler, ýokarylandyrylan patyşalar bolsa şatranjdaky gysgy ýaly taxtanyň sekiz ugur boýunça hereket edip biler.
Bu giňeldilen hereket mümkinçiliklerine garamazdan, tutmak işleri ortogonal däplere esaslanýar: fiýgürler diagonal däl-de, düz çyzykly sekmeler arkaly tutýar. Bu bolsa türk dama-nyň göni güýjüni we diagonal hereketiň giň geometriýasyny birleşdirýän täsin gibrid oýun döredýär. Şonuň üçin Ermeni damasy iki dam dünýäsi – Dama-nyň “düz” maşgalasy bilen Ýewropa damasynda has meşhur diagonal maşgalasy – arasynda köprü bolup durýar. Bu, umumy oýun görnüşiniň kiçi, ýöne täsirli düzgün üýtgeşmeleri arkaly medeni nyşan bolup biljekdiginiň gysga we düşnükli mysaly.
