SHAH (ŞAH) köp sanly slanýan dillerinde şahmat üçin ulanylýan termindir. Nemesçe “schach”, fransuzça “échecs” we iňlisçe “chess” sözleri hemmesi “şah” sözünden fonetik taýdan gelip çykýar. “ŞAHΔ sözüniň häsiýetlendiriji manyda ulanylanda ol patyşa degişli ýa-da şah üçin aýratyn diýmekdir. Şeýle hem edebi tekstlerde güýçli we möhtəşem manylarynda ulanylýar.
ŞAHÎ topy, Wengriýaly inžener Orban tarapyndan döredilen, 1453-nji ýylda Fatih Sultan Mehmed ýolbaşçylygyndaky Konstantinopoliýanyň uly diwarlaryny we burçlaryny döwmekde möhüm rol oýnap, garnizon söweşlerinde inqilapçy üýtgeşmäniň nyşany boldy.
Istanbulyň eýelenmeginden üç asyr soň, 1807-nji ýylda Çanakkale operasiýasynyň dowamynda başga bir asyrlaryň dowamynda saklanan ŞAHÎ topy britan gämilerine atyldy we uly ýitgiler ýetirdi. Osman sultan Abdülaziz bu topy 1866-njy ýylda Wiktoriýa patyşasyna sowgat berdi. Ýokardaky ŞAHÎ topyň suraty Birleşen Patyşalykdaky Fort Nelson goraghanasyndan alnan.
ŞAHÎ ady dürli dillerde piýada böleginiň uruş arabasydan burja, topdan gämä öwrülmeginiň ösüşini nygtaýar we şahmatyň ösüşini görkezýär.
ŞAHÎ şahmat toplumy Massachusetts Tehnologiýa Institutynyň şahmat toparynyň birinji doska oýunçysy we tejribeli şahmat mugallymy Tamer Karatekin tarapyndan dizaýn edildi. Ol şahmatyň taryhyny we ösüşini owadan görnüşde görkezýär we bilim hem-de bäsleşik maksatly ulanylyş üçin niýetlenendir. Ol medeni we ruhy taýdan hemmeleri öz içine alýan görnüşde dizaýn edildi. Önümçiligi Massachusetts Medeniýet Geňeşi we Ýewropa Bileleşiginiň Erasmus+ Ýaşlar programmasynyň grantlary bilen goldanyldy.
ŞAHÎ dizaýn hekaýasy barada has köp maglumat almak üçin: www.shahimasterset.com
Şeýle hem, degişli taslamalarymyza göz aýlaň:
Shatmat esasynda döredilen sun'iy aň okuw meýilnamasy: şatranc.ai
Taryhy akyl oýunlarynyň sergisi: şatranc.art
