Hasyl ýygnama ritmi: Mancala we jemagat akyly
Afrikanyň ýüreginden Aziýa we Orta Gündogara çenli ýaýran Mancala adamzadyň iň gadymy “sanyp we ele geçirmek” oýunydyr. Ol ýer deşikleri bilen oýnalýan görnüşden patyşalar üçin bezelen ajaýyp agaç tahtalara çenli dürli görnüşlerde duş gelýär; bu bolsa diňe matematiki başarnygy däl, eýsem bereket we paýlaşmak sikllleriniň hem nyşanydyr. Müňýyllyk boýy köp ad bilen tanalyp gelse-de, onuň yzygiderli we çuň manyly logikasy geografiýadan garaşsyz, adam aňynyň umumy meýdanda duşuşýandygyny subut edýär.
Mermerde oýulyp galan durmuş: Afrodisiasdan damä oýunyna çenli
Afrodisiýanyň stadion basgançaklarynda we jemgyýetçilik ýerlerinde köplenç duş gelýän bu mermer oýun taxtalary Rim gündelik jemgyýetçilik gurluşynyň janly yzlarydyr. Ludus Duodecim Scriptorum Rim köçe medeniýetinden ösüp, Bizans we Yslam dünýäleriniň strategiki çemeleşmelerine geçdi we ahyrynda häzirki zamaýn Backgammon (Tabula) oýunyna öwrüldi. Bu setirler gadymy dünýäde adamlaryň diňe oýun oýnamandygyny, eýsem medeni köprüler gurandygyny pıs-pıs edýär.
Wagtyn ilkinji ädimleri: Uryň Patyşalyk Oýny
Miladdan öň takmynan 2600-nji ýylda Mezopotamiýanyň ýüreginden ýüze çykan bu oýun adamzadyň strategiýa ugrunda dokumentlenen iň gadymy höwesiň biridir. Onuň taxtasy lazul we konşal bilen çylşyrymly bezelen bolup, şol döwriň ýokary derejeli sungat we hunarmençiligini görkezýär. Müňýyllyk soň çamyr tabletkada onuň düzgünleriniň täzeden tapylmagy bu gadymy aň-ruh mirasyny häzirki dünýä bilen täzeden baglanyşdyrmaga mümkinçilik berýär.
Umumy geometriýa: çäksiz üç erkek üçlü morisi
Köklülerini gadymy Müsür mabedlerinden Rim forumlaryna çenli yzarlap bolýan Üç adamyň Morrisi ýönekeýlikde çuňňur strategiýanyň nyşanydyr. Şahmat ýaly gadymy bolup, ol iň demokratik aň oýny hasaplanýar; her bir medeniýet ýerli materiallar we oýma işleri arkaly ony diri saklady. Munyň müňlerçe ýyl boýy çylşyrymly düzgünlere mätäç bolman ýaşap gelmegi adam psihikasynda eýeleýän üýtgeşmez orny subut edýär.
