ŞAHÎ Bucephalus: Strategiýa we medeniýetiň mirasy
Bu şekil Aleppo şäherinden bolan terjimeçi Philipp Stammaň mirasyny göterýär; ol 1737-nji ýylda Parižde neşir edilen Essai sur le jeu des echecs atly eseri bilen meşhurdyr. At şekiliniň dizaýny, saçlarynda fransuz bukjalar bilen, Akl-ýetişme döwrüniň akyl-paýhasly pikirlenişi bilen Gündogaryň gadymy strategiki çuňlugynyň sazlaşmaz birleşmegini aňladýar. Parçadaky şekiller medeni köpri döredýär, Stamma Aleppo'dan Ýewropaya getiren “Stamma Mate” taktik zehinini Makedoniýanyň aty Bucephalusyň harby güýji bilen birleşdirýär.
1950 Dubrovnik we Staunton: Dizaýnda şahsyýet we däp bolan çäklendirmeler
Bu görsel şahmat dünýäsindäki iki tapawutly dizaýn filosofiýasyny garşy goýýar. 1950-nji ýylda Dubrownik aty häsiýetine baý bir fiýgurdyr; Bobby Fischer ony “taryhda döredilen iň gowy şahmat dizaýny” diýip häsiýetlendiripdir, keskin we heýkeltaraşlyk görnüşli çyzyklylygy bilen tapawutlanýar. Onuň dizaýyndaky dinamizm şahmatyň strategik ruhuny özboluşly sungat dili arkaly beýan edýär.
Buna garamazdan, Staunton dizaýny 19-njy asyryň ortalarynda esasan köp mukdarda önümçiligi ýönekeýleşdirmek we däp bolan Günbatar formalaryna esaslanyp birmeňzeşligi üpjün etmek üçin döredi. Ol piskopiň mitrasy we haç ýaly dini nyşanlary öz içine alýandygy üçin, Staunton toplumy seküler we hemmeleri öz içine alýan häsiýetden mahrum; onuň ýerine ol belli bir däp-dessur gurluşynyň çäklerinde galýar. Bu iki siluet arasyndaky tapawut şahmatda özboluşly häsiýet gözleýänleriň we standartlaşdyrylan, däp-dessur formatyň arasyndaky tapawudy nygtaýar.
Lewýs Nایت: Orta asyrlaryň Demirgazyk mirasy
12-nji asyryň Skandinawiýa hunarmandçylygynyň şaheseri bolan bu şekil, 1831-nji ýylda Şotlandyň Lewis adasynda tapylan we dünýä belli Lewis şahmat figurkalary ýygyndysynyň bir bölegidir. Morj dişinden üns bilen oýulyp ýasalyp, bu figura şahmatyň Ýewropa boýunça ýaýrap barýan döwründäki estetiki ösüşini dokumentirýär. At üstündäki jangçynyň şekili oýun bilen orta asyr jemgyýetiniň patyşalary we harby hierarhiýasynyň arasyndaky çuňňur baglanyşygy nygtaýar. Bu nyşanly siluet şol döwriň çeper ussatlygynyň we oýunyň sungat eser hökmünde hemişelik ornunyň ajaýyp subutnamasy bolup galýar.
Rytsaryň syýahaty: Akyl üçin geometrik tapmaca
At gezelenjiniň esasy ýörelgesi, atyň şahmat tahtasyndaky her bir kwadraty takyk bir gezek gezip geçmegine esaslanýar. 9-njy asyr Bagdadyndaky Al-Adliýden 18-nji asyr Ylmy-Aýdyňlaşma döwrüniň Ýewropasyndaky Leonhard Eulere çenli bu mesele matematika we strategiýanyň kämil sazlaşygy hökmünde dahileriň ünsüni özüne çekip gelýär. Bu ýerde görkezilen çözgüt atyň sekmeleri arkaly çylşyrymly we gözüňi baglaýan simmetriýanyň döreýändigini, şahmatyň “geometrik poeziýasyny” we umumy logikasyny açyp görkezýär.
Efsanevi Bucephalus: Eýeçilik we wefanyň nyşany
Bu mozaika Makedoniýanyň aty we Aleksandr Böyügiň iň ýakyn ýoldaşy Bucephalusy suratlandyrýar. Aleksandr Böyügiň ähli ýörişlerinde onuň ýanynda bolan Bucephalus häzirki Pakistan diýlip atlandyrylýan, şahmatyň taryhy kökleriniň ilkinji gezek ýaýran sebitinde aradan çykdy. Taryhda iň dowamly adam-haýwan baglanyşyklarynyň biriniň nyşany bolmak bilen, bu nyşanly keşp Gündogar bilen Günbataryň medeni kesişmeginiň simwoly bolup durýar; onuň syýahaty Makedoniýadan Indus derýasynyň boýuna çenli uzalýar. Harby başarnygy we berk ygrarlylygy birleşdirýän bu hekaýa şahmatyň beşiğinde tamamlanan epiki syýahatyň ýadygärligini gorap saklaýar.
